คลังข้อมูลดิจิทัลมรดกทางวัฒนธรรมโคราช ของ สำนักศิลปะและวัฒนธรรม มหาวิทยาลัยราชภัฏนครราชสีมา ฐานข้อมูลแหล่งศิลปกรรม นครราชสีมา

ข้อมูลมรดกวัฒนธรรม

ภาพประกอบ
ลำดับที่ 4
รายละเอียดภาพ : ภาพลาวเวียง ที่ 1


รายละเอียดภาพ : ภาพลาวเวียง ที่ 2
ชื่อมรดกวัฒนธรรม

ลาวเวียง

ประเภทมรดกวัฒนธรรม

กลุ่มไทอีสาน

แม้ "โคราช" จะเป็นเมืองหน้าด่านสู่ภาคอีสาน แต่ในความเป็นจริง ประชากรกลุ่มดั้งเดิมของโคราชคือกลุ่มไทสยาม (ไทเบิ้ง) อย่างไรก็ตาม กลุ่มชาติพันธุ์ที่มีจำนวนประชากรมากเป็นอันดับสองและมีบทบาทสำคัญในการสร้างสีสันทางวัฒนธรรมในพื้นที่จังหวัดนครราชสีมาคือ "กลุ่มไทอีสาน" หรือที่มักเรียกกันว่า ลาวเวียง หรือ ไทยลาว 1. ประวัติศาสตร์และการอพยพตั้งถิ่นฐาน การเข้ามาตั้งถิ่นฐานของชาวไทอีสานในพื้นที่โคราชนั้น ไม่ได้เกิดขึ้นพร้อมกับการตั้งเมืองโคราชในสมัยอยุธยา แต่เกิดขึ้นในภายหลังผ่านเหตุการณ์สำคัญทางประวัติศาสตร์หลายระลอก ดังนี้: • ยุคต้นกรุงรัตนโกสินทร์ (รัชกาลที่ 1 - รัชกาลที่ 3): ถือเป็นช่วงเวลาที่มีการอพยพครั้งใหญ่ที่สุด สาเหตุหลักมาจากสงครามและการกวาดต้อนผู้คนจากฝั่งซ้ายแม่น้ำโขง (เวียงจันทน์และหัวเมืองลาวต่างๆ) โดยเฉพาะในสมัยรัชกาลที่ 3 ภายหลังเสร็จสิ้น "กบฏเจ้าอนุวงศ์" มีการเทครัวชาวลาวเวียงจันทน์และกลุ่มไทยลาวจากภาคอีสานตอนบน ให้ลงมาตั้งถิ่นฐานในบริเวณหัวเมืองชั้นใน รวมถึงพื้นที่รอบนอกของเมืองนครราชสีมา เพื่อลดความหนาแน่นและป้องกันการซ่องสุมกำลังในพื้นที่เดิม • การอพยพเพื่อหาที่ทำกิน (ยุคหลัง): ในยุคต่อมา เมื่อบ้านเมืองสงบสุข ชาวไทอีสานจากจังหวัดใกล้เคียง (เช่น ขอนแก่น, มหาสารคาม, ร้อยเอ็ด) ได้ทยอยอพยพเข้ามาจับจองพื้นที่ทำกินในเขตจังหวัดนครราชสีมาอย่างต่อเนื่อง โดยเฉพาะในพื้นที่ราบที่เหมาะแก่การทำนา 2. อัตลักษณ์ทางภาษา • ภาษาที่ใช้: กลุ่มไทอีสานในโคราชใช้ "ภาษาถิ่นอีสาน" หรือภาษาลาว ในการสื่อสารในชีวิตประจำวัน ซึ่งแตกต่างจากภาษาโคราช (ซึ่งมีรากมาจากภาษาไทยภาคกลาง) อย่างสิ้นเชิง • ความหลากหลายของสำเนียง: สำเนียงภาษาอีสานในโคราชมีความหลากหลาย ขึ้นอยู่กับว่าบรรพบุรุษอพยพมาจากถิ่นใด เช่น กลุ่มที่มาจากเวียงจันทน์ (ลาวเวียง) สำเนียงจะมีความนุ่มนวล ในขณะที่กลุ่มที่มาจากอีสานตอนกลางหรือตอนบน สำเนียงก็จะแตกต่างออกไป • การผสมผสานในปัจจุบัน: ปัจจุบัน คนรุ่นใหม่ในกลุ่มนี้สามารถสื่อสารได้ทั้งภาษาอีสาน ภาษากลาง และหลายคนก็เข้าใจหรือพูดภาษาโคราชได้ด้วย เกิดเป็นวัฒนธรรมทางภาษาที่ผสมกลมกลืนกัน 3. วิถีชีวิตและวัฒนธรรมประเพณี ชาวไทอีสานยังคงยึดมั่นในขนบธรรมเนียมประเพณีที่สืบทอดมาจากบรรพบุรุษอย่างเคร่งครัด โดยมีแกนหลักคือ "ฮีตสิบสอง คองสิบสี่" (ประเพณี 12 เดือน และจารีต 14 ประการ) • บุญผะเหวด (บุญเดือนสี่): งานบุญใหญ่ประจำปีที่มีการเทศน์มหาชาติ • บุญบั้งไฟ (บุญเดือนหก): ประเพณีขอฝนก่อนฤดูทำนา เพื่อให้พญาแถนประทานฝนให้ตกต้องตามฤดูกาล • บุญข้าวประดับดินและบุญข้าวสาก: การทำบุญอุทิศส่วนกุศลให้แก่บรรพบุรุษที่ล่วงลับ • ศิลปะการแสดง: มีความบันเทิงที่เป็นเอกลักษณ์ เช่น หมอลำ (หมอลำกลอน, หมอลำซิ่ง), การเป่าแคน, โปงลาง ซึ่งแตกต่างจาก "เพลงโคราช" ของชาวไทเบิ้งอย่างชัดเจน 4. วัฒนธรรมอาหารการกิน อาหารของกลุ่มไทอีสานเป็นสิ่งที่สะท้อนอัตลักษณ์ได้ชัดเจนที่สุด และได้รับความนิยมอย่างแพร่หลายไปทั่วประเทศ • ข้าวเหนียว: เป็นอาหารหลักในทุกมื้อ (ต่างจากไทโคราชที่แต่เดิมนิยมบริโภคข้าวเจ้าเป็นหลัก) • ปลาร้า (ปลาแดก): เครื่องปรุงรสที่เป็นจิตวิญญาณของอาหารอีสาน ขาดไม่ได้ในส้มตำลาว แกงอ่อม หรือน้ำพริกต่างๆ • เมนูยอดนิยม: ส้มตำ (ตำลาว), ลาบ, ก้อย, น้ำตก, ซุปหน่อไม้, แกงอ่อม, และการบริโภคพืชผักพื้นบ้านที่หาได้ตามหัวไร่ปลายนาและป่าชุมชน 5. สถาปัตยกรรมและที่อยู่อาศัย • เฮือนอีสาน (เรือนอีสาน): ในอดีตมักปลูกเรือนไม้ใต้ถุนสูง โครงสร้างเรียบง่าย หลังคาทรงจั่วหรือทรงปั้นหยา มีพื้นที่ "ชาน" กว้างสำหรับทำกิจกรรม นิยมหันหน้าเรือนไปทางทิศตะวันออกหรือทิศใต้ • ใต้ถุนเรือนมักใช้เป็นที่เก็บเครื่องมือทางการเกษตร ตั้งหูกทอผ้า หรือเลี้ยงสัตว์ (ปัจจุบันมีการปรับเปลี่ยนไปตามยุคสมัย) 6. ความเชื่อและศาสนา • นับถือ พระพุทธศาสนาเถรวาท อย่างเคร่งครัด วัดเป็นศูนย์กลางของชุมชน ทั้งในด้านจิตใจและการจัดงานบุญประเพณี • การนับถือผี: ยังคงมีการผสมผสานความเชื่อเรื่องผีเข้ากับพุทธศาสนาอย่างกลมกลืน เช่น o ผีปู่ตา หรือ ดอนปู่ตา: ศาลปู่ตาประจำหมู่บ้าน เป็นที่สถิตของผีบรรพบุรุษที่คอยคุ้มครองคนในหมู่บ้าน o ผีตาแฮก: ผีคุ้มครองไร่นา ต้องมีการเซ่นไหว้ก่อนเริ่มลงมือทำนาเพื่อให้ได้ผลผลิตดี 7. การกระจายตัวในพื้นที่นครราชสีมา กลุ่มไทอีสานมักจะตั้งถิ่นฐานอยู่เป็นกลุ่มก้อน ในลักษณะของหมู่บ้านหรือชุมชนขนาดใหญ่ โดยกระจายตัวอยู่อย่างหนาแน่นใน "พื้นที่ตอนเหนือและตะวันออก" ของจังหวัดนครราชสีมา ซึ่งเป็นพื้นที่ที่มีอาณาเขตติดต่อกับจังหวัดในภาคอีสานอื่นๆ เช่น ชัยภูมิ, ขอนแก่น, บุรีรัมย์ อำเภอที่มีชาวไทอีสานอาศัยอยู่หนาแน่น ได้แก่: 1. อ.บัวใหญ่ 2. อ.ประทาย 3. อ.ชุมพวง 4. อ.บัวลาย 5. อ.สีดา 6. อ.แก้งสนามนาง 7. อ.เมืองยาง 8. อ.ลำทะเมนชัย 9. นอกจากนี้ยังมีปะปนอยู่ในบางส่วนของ อ.สีคิ้ว, อ.สูงเนิน, และ อ.ปากช่อง (โดยเฉพาะกลุ่มที่มาทำงานหรือตั้งถิ่นฐานในยุคหลัง) ด้วยประวัติศาสตร์อันยาวนานและการดำรงรักษาวิถีชีวิตอันเข้มแข็ง กลุ่มไทอีสานจึงเป็นส่วนสำคัญที่ทำให้ "โคราช" กลายเป็นเมืองที่มีเสน่ห์จากการผสมผสานทางวัฒนธรรมที่ลงตัว
1. อ.บัวใหญ่ 2. อ.ประทาย 3. อ.ชุมพวง 4. อ.บัวลาย 5. อ.สีดา 6. อ.แก้งสนามนาง 7. อ.เมืองยาง 8. อ.ลำทะเ

2026-07-13

" ส่งเสริม สืบสาน ชาติพันธ์โคราช "

โดย สำนักศิลปะและวัฒนธรรม มหาวิทยาลัยราชภัฏนครราชสีมา

www.koratculture.com